INTERVIEW: Petr Kadlec: Gaan barefoot en orthopedische prothesetechniek samen?

Petr Kadlec is orthesemaker-prothesemaker en deed praktijkervaring op bij meerdere prothesebedrijven, waar hij zich bezighield met het maken van individuele orthopedische hulpmiddelen. Waar moet je dan aan denken? Protheses voor patiënten na een amputatie, beenorthesen voor kinderen met een beperking, het opmeten voor het maken van individuele schoenen, maar ook het vervaardigen van orthopedische en sensomotorische inlegzolen.

Zijn kennis en ervaring uit de prothesetechniek past hij nu toe in een podologische praktijk in de regio Zlín. Daar richt hij zich vooral op functioneel onderzoek van de voeten en het looppatroon, met de mogelijkheid om het probleem compleet aan te pakken, inclusief het maken van individuele inlegzolen en advies over het kiezen van de juiste schoenen. In zijn werk heeft hij contact met fysiotherapeuten en artsen, zodat de klachten van cliënten altijd integraal worden benaderd.

Petr, orthopedische prothesetechniek is een relatief onbekend vakgebied. Kun je ons dit werkveld wat dichterbij brengen?

Het is een breed vakgebied binnen de zorg, met allerlei subdisciplines. Een orthesemaker-prothesemaker maakt bijvoorbeeld been- of romporthesen, protheses voor patiënten na amputaties, orthopedische inlegzolen, naait individuele orthopedische schoenen enzovoort. Hulpmiddelen worden voor cliënten óf individueel op maat gemaakt, óf het gaat om seriematige hulpmiddelen. Alles hangt natuurlijk af van het specifieke gezondheidsprobleem en de behoeften van elke cliënt.

Hoe kom ik eigenlijk bij orthopedische prothesetechniek terecht? Heb ik bijvoorbeeld een verwijzing van een arts nodig?

Dat is heel persoonlijk, dus afhankelijk van het type hulpmiddel dat je nodig hebt en je gezondheidssituatie. Als iemand een eenvoudiger hulpmiddel nodig heeft, zoals een seriematige inlegzool, een hielkussentje, een teenspreider enzovoort, dan kun je op elk moment zonder verwijzing naar de orthopedische prothesetechniek komen en betaal je het hulpmiddel zelf.

De meeste hulpmiddelen die worden gemaakt zijn echter individueel en erg kostbaar, en zonder verwijzing van een medisch specialist red je het niet – het gaat dan om het uitschrijven van een machtiging of aanvraag. De specialisatie van de voorschrijvende arts hangt altijd samen met het type hulpmiddel. Ook bij complexere hulpmiddelen doe je er trouwens goed aan om direct naar de orthopedische prothesetechniek te gaan en daar te vragen wat de juiste route is.

Je krijgt dan veel belangrijke informatie (welke arts je moet bezoeken, welke aanvraag je moet meenemen, hoe het goedkeuringsproces bij de zorgverzekeraar verloopt, hoe het hulpmiddel wordt gemaakt, enzovoort).

Wat betekent een individueel hulpmiddel precies?

Dat is een medisch hulpmiddel dat specifiek op maat wordt gemaakt voor één cliënt en niet zomaar voor iemand anders gebruikt kan worden. Het nemen van maten en gegevens gebeurt per hulpmiddel op een individuele manier. Denk bijvoorbeeld aan gipsafdrukken, scannen, het op maat bijslijpen van het hulpmiddel, verhitten en plastisch corrigeren, enzovoort.

Welke rol speelt de fysiotherapeut in het proces van het maken van hulpmiddelen?

Een grote. Bij de meeste medische hulpmiddelen geldt namelijk dat ze op zichzelf bijna niets oplossen. Simpel gezegd: ze zijn een goede dienaar, maar een slechte baas. Het hulpmiddel moet altijd worden aangevuld met goede uitleg, tussentijdse controles en vooral regelmatige oefeningen onder begeleiding van een fysiotherapeut.

In de tijdlijn schrijft de arts het hulpmiddel voor, helpt de prothesetechnicus de cliënt met de goedkeuring bij de zorgverzekeraar, regelt de productie en geeft instructie voor het gebruik, maar uiteindelijk brengt juist de fysiotherapeut de meeste tijd met de cliënt door. Die begeleidt de cliënt, oefent samen, bespreekt alles rondom de gezondheidssituatie en het hulpmiddel, en probeert het maximale uit zowel de cliënt als het hulpmiddel te halen.

In de praktijk werkt het voor mij het beste om al bij het eerste consult met de cliënt contact te hebben met de fysiotherapeut. Zo voorkom je vaak misverstanden en kun je nog vóór de start van de productie checken of het geplande hulpmiddel aansluit bij het langetermijndoel van de therapie.

Als ik patiënt word bij een orthesemaker-prothesemaker, is dat dan voor altijd, of gaat het om tijdelijke zorg?

Dat hangt ervan af welk type hulpmiddel je met de prothesetechnicus bespreekt. Als het bijvoorbeeld om orthopedische inlegzolen of een beenorthese na een blessure gaat, dan is het hoofddoel om het hulpmiddel alleen zo lang als nodig te dragen en dankzij fysiotherapie en een proactieve houding van de cliënt de gezondheidssituatie zó te verbeteren dat je helemaal zonder orthopedisch hulpmiddel kunt, of het alleen nog af en toe draagt wanneer nodig.

Bij complexere situaties, zoals hulpmiddelen voor patiënten na amputatie, cliënten met ernstige orthopedische of neurologische aandoeningen enzovoort, geldt natuurlijk dat ze in het dagelijks leven niet zonder hulpmiddel kunnen en dat het contact tussen cliënt en prothesetechnicus langdurig is.

Wat is jouw specialisatie?

Mijn focus ligt op beenorthesen voor kinderen, sensomotorische en orthopedische inlegzolen en het bijbehorende functionele voetonderzoek. Een logische vervolgstap daarbij is ook het adviseren van geschikte schoenen waarin de cliënt het hulpmiddel gaat dragen.

Op social media lijkt het alsof je momenteel niet direct in de orthopedische prothesetechniek werkt, maar als zelfstandige in de podologie. Klopt dat?

Ja. Vorig jaar ben ik gestart met mijn eigen praktijk, die ik heb opgezet in Luhačovice en sinds kort ook in Vizovice in de regio Zlín. In de praktijk werk ik met volwassenen en kinderen, en het belangrijkste doel is een uitgebreid voetonderzoek en een voorstel voor een passend, individueel traject. De aanpak kan bijvoorbeeld bestaan uit leefstijladviezen, uitleg van geschikte oefeningen, het maken van individuele inlegzolen of het adviseren van passende schoenen.

‌Welke klachten brengen volwassenen het vaakst naar jouw podologische praktijk?

Meestal gaat het om verschillende afwijkingen en pijnklachten in het voetgebied, zoals bijvoorbeeld een hallux valgus, hamertenen, hielspoor, pijn in de voetboog en eeltplekken.

‌Hebben deze problemen bij volwassenen een gezamenlijke oorzaak?

De oorzaak is altijd individueel en hangt af van veel factoren die ik tijdens het onderzoek in kaart breng. Een gemeenschappelijke noemer is echter vaak langdurige verkeerde gewoontes: we geven onze voeten op de lange termijn geen aandacht en schuiven ze naar de achtergrond – totdat er een probleem ontstaat. Een andere belangrijke factor die vaak bijdraagt aan voetklachten is het dragen van ongeschikte schoenen. Deze twee punten bespreek ik met bijna elke cliënt.

Waarom komen ouders met kinderen bij jou?

Bij kinderen zie ik vooral een valgusstand van de enkels, een verkeerde stand van de hele benen, platvoeten enzovoort. Ik leg ook veel nadruk op het kiezen van geschikte schoenen, omdat die – zeker bij kinderen – een enorme invloed kunnen hebben op een gezonde ontwikkeling van de voeten. En bij kinderen wil ik ook graag zeggen: als ouders iets niet vertrouwen in de manier waarop hun kind beweegt, laat dan meteen een specialist meekijken die zich met dit onderwerp bezighoudt (arts, fysiotherapeut, podoloog).

Kun je zeggen dat klassieke schoenen invloed hebben op sommige van de genoemde afwijkingen/deformaties?

Daar heb ik geen simpel antwoord op. Voetproblemen (en niet alleen voetproblemen) zijn bijna altijd multifactorieel, dus er spelen telkens meerdere oorzaken mee die je tijdens het onderzoek moet achterhalen. Daarna werken we samen met de cliënt aan verandering en het afbouwen ervan. Maar het klopt wel dat een van de veelvoorkomende factoren ongeschikte schoenen zijn, die op de lange termijn kunnen bijdragen aan het ontstaan van allerlei klachten.

Neem je geschikte schoenen ook mee bij het maken van orthopedische hulpmiddelen?

Ja. De meeste orthopedische hulpmiddelen die bedoeld zijn om mee te lopen, moeten voor een goed eindresultaat worden gecombineerd met passende schoenen. Het nemen van maten voor zo’n orthopedisch hulpmiddel gebeurt meestal via gipsafdrukken of scannen en standaard onder belasting (staand). En daar ontstaat een groot probleem: cliënten moeten daarna uitzoeken welke schoenen ze moeten kiezen, zodat ze mét het hulpmiddel nog in hun schoenen passen.

Kun je orthopedische hulpmiddelen combineren met barefootschoenen?

Dat is vaak zelfs een goede keuze. In de praktijk combineer ik orthopedische hulpmiddelen met barefootschoenen heel graag, omdat ze elkaar uiteindelijk uitstekend aanvullen. Als een cliënt een gezondheidsprobleem heeft en een hulpmiddel moet dragen (inlegzool, orthese enz.), dan geldt meestal dat het hulpmiddel alle benodigde correctie voor het lichaam verzorgt – en dat de eisen aan de schoen in het algemeen kleiner worden.

Schoenen die je in combinatie met een orthopedisch hulpmiddel draagt, moeten vooral licht, flexibel en ruim zijn, zodat de voet mét het hulpmiddel er goed in past. Aan al die punten voldoet barefoot schoeisel, daarom kun je het mooi combineren met orthopedische hulpmiddelen. Wel is het verstandig om dit altijd te bespreken met de technicus die het hulpmiddel maakt; die kan op basis van de individuele situatie zelf geschikte schoenen adviseren.

Je bent voorstander van barefoot. Voor wie zou je deze schoenen juist niet aanraden?

In barefootschoenen moet je je, vergeleken met gewone confectieschoenen, meer concentreren op het lopen: je lichaam controleren, je tempo aanpassen en je loopstijl afstemmen op de ondergrond, enzovoort. Barefoot schoeisel vergeeft volgens mij niets. Op de eerste plaats staat een goed functionerende voet. De schoen is eigenlijk alleen een soort omhulsel. Daarom raad ik barefootschoenen graag aan bij cliënten met voeten die helemaal in orde zijn, of met slechts kleine afwijkingen.

Maar ik ben heel voorzichtig met een advies wanneer de voetfunctie verstoord is en de schoen de voet niet simpelweg ‘blind’ kan volgen. Het gaat om cliënten met een orthopedische of neurologische aandoening, duidelijke instabiliteit rond de enkels, verlaagde of verhoogde spierspanning, of extra gevoelige voeten enzovoort. Juist in dit soort gevallen combineer ik barefootschoenen vaak met een passend hulpmiddel dat het specifieke probleem gericht corrigeert. Dat kan bijvoorbeeld een hielwig, een inlegzool of een orthese zijn.

Kan een specialist bij de eigen kinderen een mogelijk probleem eerder zien, nog vóór het een probleem wordt, of kunnen kinderen van specialisten ook bij andere experts terechtkomen? Ik bedoel geen aangeboren ontwikkelingsafwijking, maar bijvoorbeeld valgusenkels?

Het klopt waarschijnlijk dat mijn kinderen meer onder een vergrootglas liggen dan bijvoorbeeld de kinderen van mijn vrienden. Soms moet ik mezelf zelfs een beetje afremmen. We proberen te oefenen, ik let op geschikte schoenen en passende bewegingsactiviteiten, ik stoor me sneller aan slechte gewoontes, enzovoort. Maar een probleem bij kinderen ontdekken nog vóór het überhaupt ontstaat, kan volgens mij alleen een ervaren kinderfysiotherapeut. En dat ben ik niet.

Daarom werk ik ook graag samen met fysiotherapeuten en stuur ik ouders met kinderen naar hen door. Ik ben zelf ook met mijn dochter bij meerdere fysiotherapeuten geweest – en hun adviezen waren goud waard. Het heeft ons enorm geholpen en ik ben heel dankbaar voor die bezoeken.

Petr, welk barefoot model draag je nu en wat vind je er zo fijn aan?

Voor mij werkt het merk LEGUANO het beste. Ik heb heel goede ervaringen met de modellen GO, HUSKY en op dit moment heb ik mijn oog laten vallen op het model BEAT. Het merk LEGUANO heeft me vooral overtuigd door de afwerking, het lage gewicht en de flexibiliteit. Soms heb ik tijdens het lopen het gevoel dat ik op blote voeten ben… alsof ik helemaal geen schoenen aan heb. Dat werkt best verslavend.

Bc. Petr Kadlec is orthesemaker-prothesemaker en podoloog. In zijn podologische praktijk richt hij zich op onderzoek en diagnostiek van de voeten, met aansluitend een voorstel voor een passende oplossing. Tijdens het onderzoek adviseert hij cliënten ook bij het kiezen van geschikte schoenen. Hij werkt in Luhačovice. 

Waar ga je hierna verder lezen/luisteren:

• Waarom kiezen voor barefootschoenen, en hoe kies en draag je ze
• PODCAST: Bc. Edita Prošková: Hallux valgus
• PODCAST: Valgusenkels en X-benen
• PODCAST: Bc. Edita Prošková: Inlegzolen en andere compenserende hulpmiddelen