Barefootschoenen bij kinderen: mythes, feiten en wetenschap

Wetenschappelijke studies bevestigen dat barefoot schoenen de gezonde ontwikkeling van kindervoeten ondersteunen – ze versterken spieren, de voetboog en natuurlijke beweging.

Deze situatie herken je vast maar al te goed. Je staat op de speeltuin, je kind rent rond op barefootschoenen – en ineens hoor je van oma of een bekende: „In die schoenen? Die voet heeft toch goede ondersteuning nodig!” Of nog erger: zo’n opmerking komt van een arts tijdens een preventieve controle.

De angst dat kindervoeten voor een goede ontwikkeling een stevige schoen met ondersteuning nodig hebben, is een van de meest hardnekkige mythes over kinderschoenen. Daarom sloegen we de handen ineen met fysiotherapeut Michael Tichov van FyzioGO en kijken we samen naar wat de wetenschap nu écht zegt over barefootschoenen bij kinderen.

Wanneer mythes botsen met wetenschap

Ondanks de beschikbaarheid van vakartikelen die de positieve invloed van het dragen van barefoot schoenen bevestigen – niet alleen bij volwassenen, maar juist ook bij kinderen – komen we nog steeds negatieve of neutrale meningen tegen. „Helaas zie ik in de praktijk vaak dat ouders met zorgen komen, omdat iemand hen heeft verteld dat barefootschoenen schadelijk zijn,” legt fysiotherapeut Michael Tichov uit. „Terwijl wetenschappelijk bewijs juist duidelijk het tegenovergestelde laat zien: voor een gezonde ontwikkeling van kindervoeten is zo natuurlijk mogelijk bewegen het beste.”

Laten we samen kijken wat wetenschappelijke studies daadwerkelijk zeggen over barefootschoenen bij kinderen.

Barefoot is niet zomaar een modetrend

Barefootschoenen zijn geen uitvinding van de laatste jaren, zoals sommigen misschien denken. Als we in vakliteratuur duiken uit de tijd dat veel lezers van dit artikel nog niet eens geboren waren, vinden we voor kinderschoenen de volgende aanbevelingen:

• De optimale ontwikkeling van de voet vindt plaats in een omgeving op blote voeten
• Het belangrijkste doel van schoenen is de voet te beschermen tegen letsel en infectie
• Stijve en knellende schoenen kunnen deformiteiten, verzwakking en verlies van beweeglijkheid veroorzaken
• De term „corrigerende schoenen” is misleidend
• Schokdemping, drukverdeling en verhoging zijn legitieme redenen om schoenen aan te passen
• De keuze van schoenen voor kinderen zou moeten uitgaan van het model van de blote voet
• Artsen zouden commercialisering en „mediahypes” rond schoenen moeten vermijden

Bron: Staheli LT. Shoes for children: a review. Pediatrics. 1991; 88(2):371-5.

Dit is een gezamenlijke consensus van Amerikaanse kinderartsen, gepubliceerd in het prestigieuze tijdschrift van de American Academy of Pediatrics. Deze boodschap uit 1991 kun je zien als tijdloos – en ze wordt ook ondersteund door onderzoeksresultaten over de invloed van barefootschoenen uit de afgelopen jaren.

De studie die de kijk op „ondersteuning” veranderde

Een van de meest gehoorde argumenten tegen barefootschoenen is de bewering dat kindervoeten voor een gezonde ontwikkeling stevige ondersteuning nodig hebben. Een grootschalige studie uit 1992 heeft dit argument echter weerlegd. Onderzoekers observeerden 2300 kinderen en vergeleken het voorkomen van platvoeten afhankelijk van het type schoeisel dat ze door de jaren heen droegen. 

De resultaten waren duidelijk: het beste scoorden de kinderen die het grootste deel van de tijd op blote voeten liepen. Op de tweede plaats kwamen kinderen met open schoenen, en het slechtst deed de groep het die meestal gesloten schoenen droeg.

Bron: Rao, U. B., & Joseph, B. (1992). The influence of footwear on the prevalence of flat foot. A survey of 2300 children. The Journal of Bone & Joint Surgery British Volume, 74(4), 525-527.

„Deze studie liet duidelijk zien dat natuurlijke beweging zonder beperking het beste is voor de ontwikkeling van de voet,” licht Michael Tichov toe. „De voet heeft geen kunstmatige ondersteuning nodig – integendeel: hij heeft vrijheid nodig om op een natuurlijke manier sterker te worden en zich goed te ontwikkelen.”

Harde ondergrond is slecht? Nieuw onderzoek zegt het tegenovergestelde

Een ander veelgehoord argument van tegenstanders van barefootschoenen is dat deze schoenen niet geschikt zouden zijn voor een stedelijke omgeving vol beton, tegels en harde vloeren. Maar een studie uit 2024 kwam met verrassende resultaten.

Onderzoekers volgden kinderen in de vroege basisschoolleeftijd die dagelijks barefootschoenen droegen op school – dus juist op de harde ondergronden waar ouders zich zorgen over maken. Na verloop van tijd maten ze de grootte en kracht van de intrinsieke voetspieren en de staat van de voetboog.

Het resultaat? Kinderen met barefootschoenen hadden sterkere voetspieren en een betere voetboog dan kinderen met conventionele schoenen. En dat terwijl ze vooral liepen op de harde ondergrond van schoolgangen en klaslokalen.

Bron: Fong Yan, A., Quinlan, S., & Cheung, R. T. (2024). Minimalist school shoes improve intrinsic foot muscle size, strength, and arch integrity among primary school students. Journal of Sports Sciences, 42(12), 1157-1163.

„Uit mijn eigen ervaring kan ik bevestigen dat dit echt zo werkt,” zegt Michael Tichov. „Ik zie het niet alleen bij mijn eigen kinderen, die ik al van jongs af aan barefoot laat lopen, maar ook bij cliënten aan wie ik barefoot voor hun kinderen heb aangeraden.”

Kinderen rennen anders op barefoot – en dat is goed

De manier waarop een kind op jonge leeftijd leert lopen en rennen, beïnvloedt zijn of haar beweging voor de rest van het leven. En precies daar speelt het type schoenen dat het draagt een rol.

Studies laten een duidelijk verschil zien: kinderen die opgroeien op blote voeten of met barefootschoenen, rennen met een landing op de voorvoet of middenvoet. Kinderen in stevige, gedempte schoenen landen daarentegen vaak op de hak – een minder efficiënte manier van rennen die het hele lichaam meer belast.

Ook bij het lopen zijn de verschillen zichtbaar. Kinderen op barefootschoenen hebben een kortere pas, een lichtere landing en een vloeiendere afwikkeling van de voet. Ook komt ongewenst overstrekken van het kniegewricht bij hen veel minder vaak voor.

Bron: Hollander K, Riebe D, Campe S, Braumann KM, Zech A. Effects of footwear on treadmill running biomechanics in preadolescent children. Gait Posture. 2014; 40(3):381-5.

Het lijkt misschien een detail, maar deze bewegingspatronen blijven een leven lang en beïnvloeden de gezondheid van het hele bewegingsapparaat.

Barefootschoenen werken als lopen op blote voeten

We weten inmiddels dat lopen op blote voeten ideaal is voor de ontwikkeling van de voet – het ondersteunt natuurlijke spierversterking, een goede vorming van de voetboog en gezonde bewegingspatronen. Alleen: in de huidige stedelijke omgeving vol scherpe voorwerpen, vuil en onaangename ondergronden kan dat simpelweg niet overal.

Daarom bestaan barefootschoenen. En onderzoek brengt goed nieuws: studies die de loopmechanica bij peuters en oudere kinderen vergeleken, ontdekten dat lopen op barefootschoenen praktisch identiek is aan lopen op blote voeten. Dat betekent dat een kind op barefootschoenen dezelfde voordelen voor de voetontwikkeling krijgt als bij lopen op blote voeten.

Bronnen: Williams, C., Kolic, J., Wu, W., & Paterson, K. (2021). Soft soled footwear has limited impact on toddler gait. PLoS One, 16(5), e0251175. | Wolf S, Simon J, Patikas D, Schuster W, Armbrust P, Doderlein L. Foot motion in children shoes: a comparison of barefoot walking with shod walking in conventional and flexible shoes. Gait Posture. 2008; 27(1):51-9.

„Barefootschoenen zijn in feite alleen bescherming die de voet volledig natuurlijk laat werken,” vat Michael Tichov samen. „Zo kan een kind ook in de stad profiteren van de voordelen van lopen op blote voeten.”

Als iemand je zegt dat barefoot schadelijk is…

Dan weet je nu wat je kunt antwoorden. Barefoot is geen modetrend en ook geen gevaarlijk experiment met kindervoeten. Het is een wetenschappelijk onderbouwde aanpak die al meer dan dertig jaar door studies wordt ondersteund.

„De data spreken voor zich,” vat fysiotherapeut Michael Tichov samen. „Barefootschoenen zijn niet alleen niet schadelijk, ze ondersteunen actief de gezonde ontwikkeling van kindervoeten. Van het versterken van de voetspieren, via een goede vorming van de voetboog, tot het ontwikkelen van natuurlijke bewegingspatronen.”

Het is nooit te laat om voeten meer vrijheid te geven. Net als bij kinderen ondersteunt barefoot schoeisel ook bij volwassenen natuurlijke beweging, versterkt het de voetspieren en ontlast het de gewrichten. Veel mensen beschrijven dat ze door de overstap naar barefoot een heel ander gevoel bij het lopen ontdekten – lichtheid, stabiliteit en meer zekerheid bij elke stap.

Auteur van het artikel: Mgr. Michael Tichov

Actieve sporter en fysiotherapeut die leeft volgens het motto „een gezonde geest in een gezond lichaam”. Zijn focus ligt op lichaamsbeweging – of het nu gaat om sporttraining of therapeutische oefeningen met als doel mensen van chronische pijn af te helpen. Meer fysio-tips vind je op Instagram van FyzioGo.

Wat kan je over dit onderwerp nog meer interesseren?

• Van de eerste stapjes naar gezonde en sterke voeten: gids voor het kiezen van de eerste schoentjes
• PODCAST: Edita Prošková en Hana Tonarová: De eerste barefootschoenen voor kinderen
• Complete handleiding voor het meten van kindervoeten: tips en fouten om te vermijden
• Gids voor het kiezen van barefootschoenen voor kinderen: van slofjes tot all-season schoenen